زبان لکی _ نوروزتان پيروز پيروزتان نوروز

به زبان فارسي:

نوروزتان پيروز پيروزتان نوروز.

به زبان لكي:

ناؤروژتُن هات هاتتُن ناؤروژ.

يا كه:

اِئدتُن هات هاتتُن اِئد.

چَم مُنه گِه عئ سالتُن اَرِن هات و راج بو ؤ بِچو

زبان لکی _ نامه چهل و هفت از نهج البلاغه به زبان لکی

^به زبان لکی(علی ایتیوند)

^ؤ عِئ وَصیَت حَضرَتَه

^اَر حَسَن ؤ حُسِئن (ع) چؤی کُرّ مِلجِم – گِه لَنَت خُدارِن- داتئ اَرِن

^موشیاما هُمَه وَ زَلئ خُدا ، ؤ یَه گِه دُنیاتُن نِئ هَرچَن بایَه دُمتُنا ؤ نَپِلمِژِن اَر چی گِه اِئ ژِن نایَه دَستُنا . حَق بوشِن ؤ اَرّا جِزا کوشِن ؤ اَر ظالِم چِن ؤ اَر مَظلوم بِن.

^هُمَه ؤ آیلَلِم ؤ کَسَلِم ؤ آؤَه گِه نُومَم اَرِنَه مَتَتئ موشیاما وَ زَلئ خُدا ؤ رّاج کارَل ؤ آشتی اَر یَکتِرَکی . گِه اِئ رَسول خُدام شِنی « آشتی دان نُم آیمَل وئتِر اِئ نِماز ؤ روژَه سالَل». خُداتُن! خُداتُن! اِئ تُن یَتیمَل ، یِئ گِل وِسئ نیلِن ؤ یِئ گِل سئر ؤ اِئ لا وِژتُن ژیر. ؤ خُداتُن! خُداتُن! هُمسالتُن بِپان گِه بوشیان پِئخَمبَرتُنَه ، دؤیسیا موشیانیا ، هُنَه گِه گُومُنمُن کِرد اِرثنئ اَرُّن بیلیانیا. ؤ خُداتُن! خُداتُن!  اِئ تُن قُراُن ، ناوا آوآکَه بِئ اَر نواتُن وَ رَفتارِئ ژِن. ؤ خُداتُن! خُداتُن!  اِئ تُن نِماز ، گِه سِتؤین دینتُنَه. ؤ خُداتُن! خُداتُن!  اَرّا مال خُداتُن ، هالی نیلنئ اِخَه گِه هینُنئ ، گِه اَر حُرمَت نیلُنئ وَر سِزا خُدا هینُنئ. ؤ خُداتُن! خُداتُن! اِئ تُن جِهادا ، وَ مالَلتُن ؤ گیانَلتُن ؤ زُنَلتُن. اَر هُمَه بو ، وَر یَک کِلّین ؤ اَر یَک بَخشین. ناو اِئ یَک شُورِکا بؤین ؤ اِئ کِلّ یَک چَقا بؤین. اَمِرمَعروف ؤ نَهی مِنکَرا نیلینُن گِه گَنتِرَتُن سَرتُنا گِرئ! اَسگ هَرچِئ اَلها کِینُن نَکِرئ. کُرَّل عبدالمطلب نؤینِم پِلکیاینُنَسِئ خؤین مِسَلمُنَل ؤ بوشیاینُن امیرالمومنینُن کُشتیانَه. بِزُنِن جُز قاتِل مِه نَبایس یَکئ بِکُشِرئ.

^بؤینِن! اَر مِنِئ عئ ضَربَه آؤ کُشِریام ، آؤتُن تَنیا ضَربِئ دَن. ؤ دَس ؤ پا ؤ تِر داوالئ نؤرّیان گِه مِنِئ رَسول خُدام شِنی گِه وِت: « پِرئژا بؤن اِئ بِرّین داوال مِردئ وَ یِئیژا گِه سَگ چؤرئ بو »   

 

 

زبان لکی _ قسمتی از مناظره فرهاد با خسرو پرویز از برای شیرین به زبان لکی

به زبان لکی (علی ایتیوند (تخلص : غمین)) :

هِرازئ گِل وَه بئن خاک ؤ توَت کو              وِتئ اِئ دارِ مِلکان آشِنا بو

وِتئ اِئ وِر ژَه گَرکَر وَر چَه کوشِن          وِتئ کِزخَم سَنِن گيانُن فِروشِن

وِتئ هؤ گيان فِروشی وئ اَداؤ نو           وِتئ اِئ دِل ديان عئ کار اَجاؤ نو

وِتئ اِئ دِل هِرَن وئ سازَه بينَه         وِتئ اِئ دِل تُ موشی گيان مِ بيمَه

وِتئ عئ عِشق شيرين اَر تُ چؤی چو         وِتئ عئ گيان مِنَه اَر آؤ چُ دؤی چو

وِتئ هَر شاؤ چؤی مُنگْ ماؤنی وَ عئ چَم        وِتئ بَلئت خاوِم شاؤگار وَرئ خَم

وِتئ گَر ژَه چَمِت چو هَم پِلئشئ                وِتئ عئ چَم تِرَه بِئرِم ژَه پئشئ

وِتئ گَر گِستَه ژِن هَر چِئ گِ دئری                  وِتئ يَمِئ خُدا گِست هَم ژَه زئری

وِتئ گَر وَه سَرئ يا وئش خوَزگال                       وِتئ يَمِئ مِلا آيشت ؤ چِمِئ چال

 

به زبان فارسی (نظامی گنچوی) :

نخستین بار گفتش کز کجائی                     بگفت از دار ملک آشنائی

بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند                   بگفت انده خرند و جان فروشند

بگفتا جان فروشی در ادب نیست                         بگفت از عشقبازان این عجب نیست

بگفت از دل شدی عاشق بدینسان؟                     بگفت از دل تو می‌گوئی من از جان

بگفتا عشق شیرین بر تو چونست                بگفت از جان شیرینم فزونست

بگفتا هر شبش بینی چو مهتاب               بگفت آری چو خواب آید کجا خواب

بگفتا گر کند چشم تو را ریش                    بگفت این چشم دیگر دارمش پیش

بگفتا گر بخواهد هر چه داری                      بگفت این از خدا خواهم به زاری

بگفتا گر به سر یابیش خوشنود                         بگفت از گردن این وام افکنم زود

زبان لکی _ دنیا

« اَر چؤي كِيخُسرو خُدا يارِت بي

رّوسَم پَهلَوان سِپَه دارِت بي

شا اَفراسياو گِرِفتارِت بي

زوان هِنس و جِنس كُليژ بِزاني

بِنيشين اَر سَر گَنج كئاني

بَقائ نَدارَه ائ دُنيائ فاني »

برگردان: اگر كه مانند كيخسرو خدا يار تو باشد و رستم پهلوان سپه سالار تو باشد شاه افراسياب هم در بند تو باشد زبان انسان و جن را هم بداني اگر كه هم بنشيني بر سر گنج شاهان كياني بدان كه بقايي ندارد اين دنياي نابود شدني.

بِرا نِمَم كو چيَه هاؤ هاؤئ يارُن

چِلِّنَه پانالّ كالَّه سوارُن

بِرا نِمَم كو چيَه كؤخا ائ هوزَه

نُم زينئ مَخمَلّ رِّكاو فيروزَه

برگردان: اي برادر نميدانم كجا رفته است صداي هلهله و شادي ياران صداي پاي سواران بر اسب سياه . برادر نميدانم كجا رفته است خريدار و خواستار اين طايفه كه ميان زين اسبش مخمل بود و ركابش فيروزه.

يَكئ شئوَه يَكئ داوالَّه مِيتئ

يَكئ جامَه يَكئ شاوالَّه مِيتئ

مِنِئ داوالّ و شئو ، شاوالّ و جامَه

هِر اَومَه مِئ گِ هَر هاوالَّه مِيتئ

برگردان: يكي هست كه رخسار مي پسندد و يكي هست كه اندام را . يكي هست كه پيراهن مي پسندد (مراد ثروت و احترام در بين مردم) و يكي هست شروال را مي پسندد (مراد پاك دامني) حال من از ميان اين چهارتا همان را مي پسندم که دلم را بخواهد و با من ساز گار باشد.    

 

زبان چيست؟

            ^زبان وسيله ي بيان تفکر است و غالباً براي انتقال فکر کسي به ديگري به کار ميرود. اين انتقال ممکن است به وسيله ي گفتن، نوشتن، اشاره و يا لمس انجام شود. پس هر چه وسيله ي انتقال فکر، يعني زبان، از طرفي ساده و از طرف ديگر دقيق تر باشد، عمل انتقال فکر دقيق تر و راحت تر صورت خواهد گرفت

^َطبقه بندي زبان هازبان شناسان زبان هاي جهان را به سه دسته ي زير تقسيم کرده اند زبان هاي يک هجَایي تک هجايي: در اين زبان ها کلمات فقط از يک هجاي تغيير ناپذير درست شده اند. يعني نه ريشه ي کلمه تغيير ميکند و نه بدان پيشوند يا پسوندي متصل مي شود. اين زبان ها در حالت ابتدايي باقي مانده اند، مثل: زبان هاي چيني، تبتي و سيامي زبان هاي التصاقي پيوندي: در اين زبان ها کلمات از يک يا چند هجاي تغييرناپذير درست شده اند، ولي ميتواند به هم بچسبند يا پيشوند و پسوندي بگيرند تا معني نوي به دست آيد، مثل: زبان هاي فنلاندي، ترکي، مغولي، تاتاري، ژاپني و کره ايزبان هاي منصرف صرفي:در اين زبان ها کلمات از يک يا چند هجاي تغييرپذير درست شده اند. يعني ريشه ي کلمه ها برعکس زبان هاي بالا تغيير مي کند و به صورت هاي مختلف درميايد. علاوه بر اين پيوند پيشوند و پسوند با کلمه ها در اين زبان ها فراوان است. زبان هاي مهم دنيا از اين نوعند، مثل زبان هاي هندي، ايراني، يوناني، لاتين، ژرمني، اسلاوي، ارمني و سامي

^انواع زبان هازبان از لحاظ ارزش ادبي به سه قسمت ميشود:

^1-  زبان ادبي :  که زبان شاعران و نويسندگان است و در آن هنرنمايي هاي ادبي بسيار به کار ميرود. نظم و نثر قديم فارسي نمونه ي درخشاني از زبان ادبي است2- زبان گفتگو :  که زبان صحبت افراد تحصيل کرده است و اگر چه فاقد هنرنمايي هاي ادبي است، ولي بايد در حال سادگي بي غلط باشد در زبان گفتگو هميشه صرفه جويي به کار ميرود نويسندگان معمولاً در نوشتن زبان ادبي به کار ميبرند و در صحبت زبان گفتگو3- زبان عاميانه :  که زبان مردم تحصيل نکرده و عامي است و شامل لغتهاي غلط يا نيمه غلطي است که در دو زبان ديگر نبايد ديده شود، علاوه بر اين داراي غلط هاي صرفي و نحوي نيز هست گاه در زبان عاميانه لغات بسيار اصييل نيز يافت ميشود که بايد آنها را با به کار بردن ادبي زنده کرد

زبان لکی _ گفته ای از امیرلمومنین علی (ع):

^بخشی از خطبه شانزده

^عربی آن:

^« أَلاَ وَإِنَّ التَّقْوَى مَطَايَا ذُلُلٌ، حُمِلَ عَلَيْهَا أَهْلُهَا، وَأُعْطُوا أَزِمَّتَها، فَأَوْرَدَتْهُمُ الجَنَّةَ.حَقٌّ و َبَاطِلٌ، وَ لِكُلٍّ أَهْلٌ ، فَلَئِنْ أَمِرَ البَاطِلُ  لَقَدِيماً  فَعَلَ ، وَلَئِنْ  قَلَّ  الحقُّ  لَرُبَّما  وَ لَعَلَّ ، وَلَقَلَّمَا أَدْبَرَ شَيءٌ فَأَقْبَلَ! ».

^برگردان فارسی آن (آیت الله انصاریان):

^« آگاه باشيد كه تقوا مركب هاى راهوار است كه مهارشان به دست سواره هاى آنها سپرده شده، در نتيجه آنان را وارد بهشت مى نمايند. اين وضع حق و باطل است، كه هر يك را خريدارى است، اگر باطل بسيار باشد از گذشته چنين بوده، و اگر حق اندك باشد زياد شدنش را اميد هست. هر آينه كم است جريانى كه از دست رفته به جاى اصلى خود برگردد .»

^برگردان آن به زبان لکی:

^« هُ ! تَقوا کولّئ مَمینئ رُّم. سوارَل اَرِنُن آؤسار اِ دَس ؤ آرُم . مَرّئانا تا سوارئ اَر بِهِشت بارئانا. اِ اَسگا

^حَق ؤ باطِلّ هانَ یَکِرا ؤ هَرکُم گَلنئ کؤخار . اَر باطِلّ باؤرئا رِنَسئ ؤ اَر حَق تؤیکَ آؤن رئَسئ .

^وَلی کَمَ گِ بؤینئ آوئ گِ چؤی ها جوئرا. » 

 

 

سخن دل

^از صحبت دوستی به رنجم        که اخلاق بدم حسن نمایدعیبم هنر و کمال بیند               خارم گل و یاسمین نمایدکو دشمن شوخ چشم ناپاک         تا عیب مرا به من نماید